معتزله


+ نظر معتزله درباره توبه

معتزله قائل‏اند که پذیرش توبه از جانب خداوند، عقلاً واجب است. آنان براى ادعاى خود دو دلیل عقلى و نقلى ذکر کرده‏اند.

دلیل عقلى: اگر کسى از مولاى خویش نافرمانى کند، آن گاه پشیمان شود و نزد مولایش تضرع و خواهش نماید و پوزش بطلبد و مولا بداند به راستى از گناه پشیمان شده و تصمیم دارد مرتکب آن نشود، ذم (نکوهش) و عذاب بنده بر مولا قبیح است. توبه نیز از این قرار است و کیفر دادن و ذَمَّ تائب برخدا قبیح و زشت است، پس قبول توبه واجب است.203

دلیل دیگرى که معتزله ذکر کرده‏اند، این است: خداوند بنده گناهکار را مأمور به عبادت و ترک معاصى فرموده‏است. این دو واجب (انجام عبادت و ترک معصیت) موجب ثواب است و اگر توبه او را نپذیرد، موجب عذاب است. جمع میان ثواب و عذاب ممکن نیست، پس ناچار باید توبه را قبول کند تا عذاب رفع شود و مکلف در باقى عمر مستحق ثواب گردد.

اما هر دو دلیل توسط گروهى از محققان رد شده‏است، به این صورت که همیشه عقل حکم به وجوب قبول پوزش خواهى خطاکار نمى‏کند، مثلاً عقل حکم نمى‏کند که پدر مقتول، باید عذرخواهى قاتل فرزندش را قبول کند.

بودن همزمان ثواب و عذاب (که معتزله مطرح کرده‏اند) در مورد مخلدان در جهنم درست است، ولى در مورد فاسقان و گناهکاران مسلمان که توبه نکرده‏اند، قابل جمع است، چون عذاب آن‏ها موقتى است و پس از آن به بهشت مى‏روند.

دلیل نقلى: معتزله بر وجوب پذیرش توبه از سوى خداوند، به آیه « اِنَّما التَّوْبَُْ عَلىَ الله »206 استدلال کرده‏است. قاضى عبدالجبار لفظ « على» را بر وجوب قبول توبه معنا کرده‏است. فخررازى از مفسران اهل سنت، نظریات معتزله را مورد نقد قرار داده، مى‏گوید: لازمه وجوب پذیرش توبه از جانب خداوند این است که هنگام ترک آن خداوند مستحق ملامت و سرزنش گردد، و چنین لازمه‏اى در مورد خداوند پذیرفته نیست و هیچ عاقلى چنین حرفى را نمى‏گوید.

اشاعره (از اهل سنت) قبول توبه کامل را تفضل و عنایت محض مى‏دانند. از امامیه، شیخ مفید و شیخ طوسى مبناى تفضل را پذیرفته‏اند. علامه حلى، در برخى از کتاب‏هاى کلامى خویش، تفضل را ترجیح داده و محقق طوسى در تجرید سخنى نگفته و مرحوم شیخ بهایى نظر شیخ مفید و محقق طوسى را بهتر دانسته است.

بعضى از بزرگان بین «واجب على الله و واجب عن الله» فرق گذاشته‏اند، یعنى قبول توبه نصوح به عنوان امرى قطعى و ضرورى از خداوند صادر خواهد شد، نه آن که برخداوند لازم است چنین کند.209 موضوع پذیرش توبه از جانب خداوند در آیات و روایات به روشنى بیان شده، تاجایى که مى‏توان آن را از وعده‏هاى قطعى خداوند به شمار آورد، و چون خلف وعده برخداوند حکیم قبیح است، پس عقل بر لزوم پذیرش توبه، حکم قطعى مى‏کند.

منبع:

http://www.pasokhgoo.ir/node

نویسنده : سید محسن موسوی زاده ; ساعت ۱۱:٠٦ ‎ق.ظ ; جمعه ۱٥ اردیبهشت ،۱۳٩۱
comment نظرات () لینک