معتزله


+ بررسی تطبیقی ادله عقلی و نقلی امامت عامه از دیدگاه سید مرتضی و القاضی عبدالجبار

معرفی پایان نامه:

بررسی تطبیقی ادله عقلی و نقلی امامت عامه از دیدگاه سید مرتضی (الشافی فی الأمامه) و القاضی عبدالجبار (المغنی فی ابواب التوحید و العدل)/مؤلف: سمیه خلیلی آشتیانی؛ استاد راهنما: دکتر غلامرضا ذکیانی، استاد مشاور:دکتر محمد سعیدی مهر، قم: دانشکده علوم حدیث، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته: علوم حدیث، گرایش: کلام و عقاید، دیماه 1385.

***

متکلمان اسلامی در اثبات وجوب امامت در جامعۀ اسلامی طرق مختلفی را پیموده­اند، و از این جهت مسئله امامت، رهگذر اختلافاتی شده است.

امامیه قائل به وجوب عقلی امامت هستند، به این معنا که نصب امام فعلی است که حکمت خداوند آن را اقتضا می­کند و چون ترک چنین فعلی مستلزم نقص در ساحت خداوندی است، پس انجام دادن آن واجب است، البته کسی آن فعل را بر خداوند واجب نمی­کند، بلکه او، خود به مقتضای صفات کمال، آن را بر خود واجب می­کند.

معتزلۀ بصره وجوب امامت را شرعی، و معتزلۀ بغداد وجوب آن را عقلی و گاهی نیز شرعی می­دانند.

قاضی عبدالجبار دو جلد از کتابش، المغنی فی ابواب التوحید و العدل را به نقد و نقض عقیدۀ امامیه در باب امامت اختصاص داده است.

او وجود امام را برای انجام حدود الهی و فرماندهی نظامی سپاه اسلام به هنگام جهاد واجب می­داند، در نتیجه لزومی ندارد که امام اعلم از امتش، و یا معصوم باشد، بلکه این اندازه از علم که با استفاده از آن و فتاوی علمای امت بتواند اجتهاد کند و تقوایی داشته باشد که از او انسانی افتاده حال بسازد، برای امامت او کفایت می­کند، و نیازی نیست که افضل بر امتش باشد، بلکه جایگاه او در اجتماعش باید چنان باشد که مردم بتوانند او را به عنوان امام بپذیرند، و وظیفۀ نصب او بر عهدۀ گروهی از افراد امت است که قاضی آنها را اهل حل و عقد می­خواند.

قاضی بخش قابل توجهی از اشکالات و شبهات خود را در این بحث به دلیل امامیه در وجوب امامت که همان برهان لطف و حفظ شریعت است، اختصاص می­دهد، وی معتقد است وجود امام در تبیین شرع و حفظ شریعت لازم نیست، زیرا وجود قرآن برای تبیین شرع کافی است.

او برای اثبات وجوب شرعی امامت از استناد به آیات حدود، روایات پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و اجماع امت بهره گرفته است.

سید مرتضی با نگارش الشافی فی الامامه مناقضه­ها و ردیه­های او را پاسخ گفته است، وی سعی کرده است به طریقی عقلی، تمام این شبهات و ردیه­ها را، پاسخ گوید.

وی در بحث صفات امام می­کوشد، تا لزوم این صفات را از راه عقل تبیین کند و دیدگاه امامیه را اثبات نماید، وی دلیل می­آورد که چرا امامیه از معصوم، افضل و اعلم بودن امام، منصوص بودن او را نتیجه می­گیرند، و چرا افراد امت اسلامی صلاحیت انتخاب امام را ندارند.

کلیدواژه­ها: قاضی عبدالجبار، سید مرتضی، المغنی فی ابواب التوحید والعدل، الشافی فی الامامه.

منبع:

http://www.darolhadith.net

نویسنده : سید محسن موسوی زاده ; ساعت ٤:٥٠ ‎ب.ظ ; دوشنبه ٥ مهر ،۱۳۸٩
comment نظرات () لینک