معتزله


+ گفت‌وگو با چهار نفر از "نو معتزلیان"

 کتاب «نومعتزلیان» در گفت‌وگو با چهار نفر از افراد برجسته‌ی این جریان منتشر شد.

این کتاب گفت‌وگوی محمدرضا وصفی است با نصر حامد ابوزید، عابد الجابری، محمد ارکون و حسن حنفی.متن و معنای متن از نگاه نصر حامد ابوزید؛ عابد الجابری و عقلانیت نقادانه در تهافت بر فلسفه‌ی مشرق؛ محمد ارکون و میراث گفتمان جهان‌وطن؛ و بازخوانی مفاهیم اسلامی از نگاه حسن حنفی، فصل‌های این کتاب هستند.

وصفی در مقدمه‌ی کتاب به شکل‌گیری جریان نومعتزلیان و همچنین طرح دیدگاه‌های آنان می‌پردازد و چهار فرد یادشده را مهم‌ترین اصحاب نومعتزلیان می‌داند و می‌نویسد: جستار در پیش ‌رو که در قالب چهار گفت‌وگو تدارک دیده شده، تلاش دارد تا زمینه را برای آشنایی بیش‌تر جامعه‌ی ایرانی با اندیشه‌ی آنان فراهم آورد.

او می‌افزاید: بخش‌هایی از این گفت‌وگوها، بویژه گفت‌وگو با عابد الجابری که در بیروت انجام شد، به قرائت انتقادی از افکار ایشان تبدیل شد. امید است با دعوت مراکز علمی و دانشگاهی کشور از آنان، راه نقد و گفت‌وگوی بیش‌تر با حضور اصحاب اندیشه، بیش از آن‌چه در این‌جا آمده است، فراهم آید.

به نوشته وصفی، نومعتزلیان تلاش دارند اندیشه‌ی اسلامی را برتر از تقسیمات مذهبی بدانند؛ از این‌رو مباحثی چون وحدت اسلامی، جامعه‌ی اسلامی، هویت جمعی، نیازمندی‌های زمان، رهایی از خرافه، رهایی از بدعت به نام سنت و تقلید و گشوده ‌شدن باب اجتهاد از گزاره‌های پرکاربرد آنان است. نومعتزلیان تلاش دارند علاوه بر رفع مشکلات داخلی، به دفع دیدگاه منفی خاورشناسان نسبت به اسلام بپردازند و ثابت کنند اسلام دارای نظام توسعه و تحول در خود است.

 

او همچنین در اشاره‌ی پایانی کتاب متذکر می‌شود: پرسش‌های این جستار آن‌گونه پیموده شد که از مجموع پاسخ‌ها بتوان «معانی، روش و اهداف» نومعتزلیان را یافت و باورهای هریک از آنان را از اسلام و خوانش از دین و نقدی را که بر مدرنیته دارند، شناخت و میزان بهره‌گیری آنان را از گفتمان کلامی و فلسفی دانست و به جایگاه «سنت و خرد» و منطق این‌ دو در افکار آنان پی برد. نقد و ارزیابی آن‌چه آمد، به خوانندگان عزیز واگذار می‌شود؛ اما شایسته است بر سه نکته اشاره شود:

1- منطق حاکم بر گفتمان نومعتزلیان عرب، به عقلانیت بعد از کانت و عقلانیت انتقادی تعلق دارد و روح مسائل آن‌ها در منزلگاه بین سنت و مدرنیته جای می‌گیرد.

2- نقد غرب و مدرنیته در گفتمان آنان پررنگ است.

3- گفتمان آنان با تاریخ اندیشه‌ی اسلامی رابطه‌ای عمیق دارد.

کتاب «نومعتزلیان» در 176 صفحه و شمارگان سه‌هزار نسخه در مجموعه‌ی اسلام‌پژوهی نشر نگاه معاصر انتشار یافته است.

نویسنده : سید محسن موسوی زاده ; ساعت ٢:٥٠ ‎ب.ظ ; شنبه ٦ شهریور ،۱۳۸٩
comment نظرات () لینک